Alba Ecclesia - królewskie miasto zaprasza!

Dodano: 30 lipca 2020

W niektórych średniowiecznych dokumentach występuje jako Alba Ecclesia lub Weyskirchie (Biały Kościół). Czchów i jego okolice to doskonałe miejsce na jednodniową wycieczkę. Położony w malowniczym terenie, na lewym brzegu Dunajca, co roku przyciąga wielu turystów. Warto pamiętać, że Czchów to nie tylko piękne widoki, lecz przede wszystkim zabytki i fascynująca historia.

Badania archeologiczne prowadzone na wzgórzu "Grodzisko" wykazały, że istniała tu osada już w epoce brązu. W XII wieku powstała czchowska parafia. W I poł. XIV stulecia Czchów otrzymał średzkie prawa miejskie, które w 1355 roku król Kazimierz Wielki zmienił na magdeburskie. XIV - XVI w. to czas rozwoju miasta, które było własnością królewską. Od poł. XVII wieku Czchów zaczyna podupadać, co wynika z utraty znaczenia węgierskiego szlaku handlowego, licznych wojen i klęsk żywiołowych nawiedzających miejscowość. W 1928 r. utracił prawa miejskie i odzyskał je dopiero w 2000 r.

Zapraszamy do zwiedzania zabytków i poznawania historii Czchowa!

Trasa: Baszta - Kościół Narodzenia NMP - Rynek - Kościół św. Anny - Zapora na Jeziorze Czchowskim - Przeprawa promowa na Dunajcu (Wytrzyszczka).

1. Baszta na Wzgórzu Zamkowym - XIII/XIV wiek

Zwiedzanie Czchowa większość z nas rozpoczyna od wizyty na wzgórzu zamkowym. I słusznie!! Baszta jest symbolem Czchowa. Stąd też roztaczają się najpiękniejsze widoki na okolicę. Zachowana Baszta to część dawnego zamku obronnego. Cylindryczna wieża została wzniesiona w XIII wieku, warownię rozbudowano w wieku XIV. Zamek przez stulecia był własnością królewską. W średniowiecznych dokumentach wymieniany był jako siedziba burgrabi i starostów czchowskich. Bywali tutaj królowie; w 1372 r. w drodze na Węgry zatrzymała się królowa Elżbieta Węgierska, Władysław Jagiełło odwiedził zamek kilkukrotnie. Duże znaczenie zamku w czasach średniowiecza wynikało z jego położenia na szlaku handlowym prowadzącym na Węgry. Strzegł mieszkańców, traktu naddunajskiego i poboru cła. Twierdza zaczęła podupadać w XVII wieku, do czego przyczyniły się wojny, klęski żywiołowe i złe zarządzanie. Ostatnie próby ratowania i odbudowy zamku podjęto w 1767 roku za Stanisława Augusta, jednak zakończyły się niepowodzeniem. Tradycja lokalna mówi, że zamek służył również jako więzienie.

Warto wiedzieć! Z zabudowań na wzgórzu, które dziś możemy oglądać, z czasów średniowiecza pochodzi jedynie okrągła romańska wieża, pozostałe obiekty zostały zrekonstruowane w czasach współczesnych.

Warto zobaczyć! Wytrwali, którzy wejdą na górę wieży (96 schodów), będą mieli okazję zobaczyć panoramę Czchowa oraz przepiękną dolinę Dunajca. Na zamku znajduje się wystawa archeologiczna związana z jego dziejami, będąca efektem prowadzonych tu przez kilka lat wykopalisk. W okresie wakacyjnym z Baszty w każdą niedzielę i święta rozlega się hejnał, napisany przez siostrę zakonną Marię Filipowską.

Atrakcją dla zwiedzających są militaria rozmieszczone na wzgórzu zamkowym i wokół niego. Odnajdziemy tu uzbrojenie typowe dla średniowiecza, m.in. kuszę wałową, dźwig do oblewania smołą, taran. Z epoki nowożytnej pochodzą m.in. moździerz, armata oblężnicza, falkonet.

Baszta stała się symbolem odbywającego się w Czchowie co roku festiwalu jazzowego Baszta Jazz Festival. W tym roku zagrano już po raz XXI, chociaż z mniejszym niż zwykle rozmachem. Inicjatorem oraz dyrektorem artystycznym festiwalu przez wiele lat był niezapomniany Jacek Mazur.

Więcej o tegorocznym Baszta Jazz Festiwalu dowiesz się tutaj!

Dla rodziców! U stóp wzgórza zamkowego od strony ulicy Węgierskiej urządzono wielki miejski plac zabaw. Jest dodatkową atrakcją dla dzieci odwiedzających Basztę i okazją do chwili wytchnienia dla rodziców.

2. Kościół Narodzenia NMP w Czchowie

Kościół Narodzenia NMP należy do najcenniejszych zabytków Czchowa. W miejscu, gdzie znajduje się obecna gotycka świątynia, istniał w XII wieku kościół romański. W I połowie XIV w. został gruntownie przebudowany. Pozostały po nim fragmenty gzymsu wmurowane we wschodnią elewację obecnej budowli i dwie romańskie rzeźby - lew u stóp figury św. Floriana na czchowskim rynku oraz płaskorzeźba gryfa. Ta druga znajduje się w Muzeum Narodowym w Krakowie.

Wchodząc przez bramę na teren kościoła, warto zwrócić uwagę na figury świętych Piotra i Pawła. Kamienne postacie łatwo rozpoznać po ich atrybutach: mieczu i kluczach. Dostojni apostołowie strzegą świątyni i zapraszają do miejsca, które "może stać się bramą do nieba". Przy kościele stoi XVIII wieczna drewniana dzwonnica - obok Baszty najbardziej rozpoznawalny obiekt miasta.

Warto zobaczyć! W kościele zachowało się kilka unikatowych zabytków. W ołtarzu bocznym z prawej strony znajduje się "Pieta" wyrzeźbiona w drzewie lipowym z pierwszej połowy XV w. Widoczna po prawej stronie ołtarza głównego późnogotycka kamienna chrzcielnica pochodzi z ok. 1503 roku. Jest ozdobiona znakami czchowskich cechów oraz herbem fundatora. W kościele znajdują się dwa renesansowe nagrobki z II poł. XVI w. Kaspra Wielogłowskiego i jego żony, wykonane z czerwonego marmuru i piaskowca. Nad jednym z nich znajduje się napis w języku staropolskim. Tekst uznawany jest za najstarszy wiersz nagrobny w języku polskim.

Najcenniejsza w czchowskim kościele jest gotycka polichromia w prezbiterium z ok. 1370 roku. Przedstawia sceny z życia Jezusa i Najświętszej Maryi Panny, oraz sceny Męki Pańskiej. Fundatorem dzieła był rycerz Andrzej z Czchowa, jego niewielka postać została uwieczniona na malowidle. Anonimowy malarz nawiązał również do wydarzeń mu współczesnych i przedstawił na polichromii postać papieża Urbana.

3. Rynek w Czchowie

Rynek czchowski ma układ prostokątny typowy dla miast średniowiecznych. Został wytyczony w połowie XIV wieku. Tędy przebiegał trakt węgierski, tutaj odbywały się miejskie jarmarki. Do XIX wieku praktycznie cała zabudowa wokół rynku była drewniana, z wyjątkiem kościoła i pochodzącego z 1767 roku budynku sądu ziemskiego (obecny Magistrat).

Charakterystyczną zabudowę domów z drewnianymi podcieniami zaczęto stosować w XVIII w. Wokół czchowskiego rynku pierwotnie wznosiło się około 20 domów tego typu. W 1947 roku w wielkim pożarze spłonęła praktycznie cała zabytkowa część rynku. Sześć domów z podcieniami, które możemy dziś oglądać, pochodzi z okresu po odbudowie miasteczka.

Na rynku czchowskim stoją dwie figury - św. Jan Nepomucen z XVIII wieku oraz figura św. Floriana. Obaj święci mają strzec miasta, w przeszłości często doświadczanego przez klęski żywiołowe. Tylko w ubiegłym stuleciu Czchów nawiedziły wielkie powodzie w 1934 i w 1997 roku. Katastrofalny pożar w 1947 roku strawił niemal całą drewnianą zabudowę miasteczka. W historii Czchowa pełno było takich dramatycznych momentów; w dwóch dokumentach z 1463 roku Jan i Spytko z Melsztyna poświadczają, że mieszkańcy Czchowa posiadali zapisy ważnych przywilejów, lecz nie mogą ich przedstawić, bo zniszczył je pożar.

Warto wiedzieć! Rynek był świadkiem wielu wydarzeń. W sierpniu upływa 76 lat od pacyfikacji miasta przeprowadzonej przez Niemców przy udziale Kozaków. W odwecie za działania partyzantów, zabito 10 osób. W czasie pacyfikacji wielu mieszkańców przetrzymywano w rynku w piwnicy domu pana Rybickiego i w kościele. Dramatyczne wydarzenia spisał ich świadek i uczestnik, ks. Franciszek Kolebok. Wspomnienia księdza można przeczytać m.in. w publikacji "Dzieje Gminne Czchowa" dostępnej w PiMBP w Brzesku.

4. Kościółek św. Anny na cmentarzu

Doskonale widoczny z baszty murowany kościół św. Anny na cmentarzu powstał w XVIII wieku w miejsce świątyni drewnianej. Przebudowany został w 1930 roku. W kościele znajdowała się cenna XV wieczna rzeźba św. Anny Samotrzeć, która została skradziona w latach 60-tych ubiegłego wieku.

5. Zapora na Jeziorze Czchowskim i przeprawa promowa na Dunajcu.

Po zwiedzeniu centrum miasteczka, warto udać się na spacer nad Zaporę. Koncepcja budowy zapory i elektrowni na Dunajcu w Czchowie i pobliskim Rożnowie powstała w latach 20-tych ubiegłego stulecia. Odłożono ją na jakiś czas, z powodu kryzysu finansowego, a do realizacji projektu powrócono po wielkiej powodzi w 1934 roku. Budowę rozpoczęto w 1938 roku. Podczas II wojny światowej Niemcy kontynuowali prace, zakończone ostatecznie w roku 1948. Powstałe Jezioro Czchowskie ma długość 3 km, szerokość 600 m.

Kilka kilometrów od zapory działa przeprawa promowa na Dunajcu. Prom w Wytrzyszczce kursuje od 1948 roku, także w okresie zimowym. Przez wiele lat stanowił istotne połączenie pomiędzy brzegami Dunajca. Kiedy w 1986 roku naprawa promu trwała kilka tygodni, dzieci z drugiej strony rzeki przez ten czas nie uczęszczały do szkoły. Dziś prom jest przede wszystkim atrakcją turystyczną. Warto z niego skorzystać, przeprawić się na drugą stronę rzeki i odwiedzić pobliskie Tropie. Można także pospacerować wzdłuż brzegu Dunajca, świetnie przygotowaną do tego trasą i podziwiać malownicze widoki.

Dla zainteresowanych!

W 2014 roku Miejska Biblioteka Publiczna w Czchowie wydała publikację "Dzieje Gminne Czchowa". W książce zamieszczono m.in. fotografie kilkudziesięciu archiwalnych dokumentów związanych z historią miasta, przechowywanych na co dzień w Archiwum Państwowym w Krakowie. Najstarszy z nich pochodzi z 1288 roku. Są to królewskie postanowienia, przywileje wydane na rzecz miasta, rozkazy, akta spraw sądowych, fragmenty ksiąg cechowych. Zebrane dokumenty stanowią dowód dawnej świetności miasta i są fascynującą lekturą. Zachęcamy!

W tekście wykorzystano publikację "Dzieje Gminne Czchowa" oraz świetne artykuły historyczne, jakie przez lata ukazywały się w "Czasie Czchowa" m.in. autorstwa Henryka Kornasia oraz Andrzeja B. Krupińskiego.

Galeria zdjęć

Alba Ecclesia - królewskie miasto zaprasza!Alba Ecclesia - królewskie miasto zaprasza!Alba Ecclesia - królewskie miasto zaprasza!Alba Ecclesia - królewskie miasto zaprasza!Alba Ecclesia - królewskie miasto zaprasza!Alba Ecclesia - królewskie miasto zaprasza!Alba Ecclesia - królewskie miasto zaprasza!Alba Ecclesia - królewskie miasto zaprasza!Alba Ecclesia - królewskie miasto zaprasza!Alba Ecclesia - królewskie miasto zaprasza!Alba Ecclesia - królewskie miasto zaprasza!Alba Ecclesia - królewskie miasto zaprasza!Alba Ecclesia - królewskie miasto zaprasza!Alba Ecclesia - królewskie miasto zaprasza!Alba Ecclesia - królewskie miasto zaprasza!Alba Ecclesia - królewskie miasto zaprasza!

 

Galeria zdjęć

Alba Ecclesia - królewskie miasto zaprasza!Alba Ecclesia - królewskie miasto zaprasza!Alba Ecclesia - królewskie miasto zaprasza!Alba Ecclesia - królewskie miasto zaprasza!Alba Ecclesia - królewskie miasto zaprasza!Alba Ecclesia - królewskie miasto zaprasza!Alba Ecclesia - królewskie miasto zaprasza!Alba Ecclesia - królewskie miasto zaprasza!Alba Ecclesia - królewskie miasto zaprasza!Alba Ecclesia - królewskie miasto zaprasza!Alba Ecclesia - królewskie miasto zaprasza!Alba Ecclesia - królewskie miasto zaprasza!Alba Ecclesia - królewskie miasto zaprasza!Alba Ecclesia - królewskie miasto zaprasza!Alba Ecclesia - królewskie miasto zaprasza!Alba Ecclesia - królewskie miasto zaprasza!

 

"Książka i możliwość czytania to jeden z największych cudów naszej cywilizacji."

Maria Dąbrowska

 Kontakt

Powiatowa i Miejska Biblioteka
Publiczna w Brzesku

Plac Targowy 10
32-800 Brzesko

tel./ fax. (14) 66-312-02, (14) 68-64-550
e-mail: kontakt@bibliotekabrzesko.pl

Dane kontaktowe